1
Barley – gerst
De grondstof: laat hele, ongemoute gerst zien.
Voorbeeld: 100–150 g in een transparant potje.
Wat wil je bereiken?
Deze pagina is een werk- en boodschappenplan voor een whiskyproeverij. Deelnemers volgen de productieketen van de grondstof tot het gerijpte eindproduct. Door echte grondstoffen, tussenproducten, new make spirit en vathout te tonen, wordt zichtbaar welke rol elke stap speelt in geur, smaak, alcoholvorming en rijping.
Opzet: 20 personen, circa 45–60 minuten uitleg en proeven, zonder zelf sterke drank te distilleren.
1. De acht productiestappen
2
Malting – mouten
Gerst wordt geweekt, ontkiemt en daarna gedroogd. Bij geturfde mout wordt turfrook gebruikt tijdens het drogen.
Toon gewone en geturfde mout naast elkaar.
3
Milling – schroten
De mout wordt grof gebroken tot grist. Het is geen fijn meel.
Toon hele mout en geschrote mout.
4
Mashing – maischen
De grist wordt met warm water gemengd. Enzymen zetten zetmeel om in suikers. Het zoete vocht heet wort.
Toon een klein monster wort.
5
Fermentation – vergisting
Gist zet suikers om in alcohol en aromastoffen. De vloeistof heet wash.
Toon een afgesloten monster wash; alleen ruiken en bekijken.
6
Distillation – distillatie
In een distilleerketel worden alcohol en vluchtige aromastoffen geconcentreerd via verdamping en condensatie. Maltwhisky wordt doorgaans tweemaal gedistilleerd.
Toon een afbeelding van een koperen pot still en gekochte new make.
7
Maturation – vatrijping
New make rijpt in eikenhouten vaten. Hout, zuurstof en tijd beïnvloeden kleur, geur en smaak.
Toon bourbon- en sherryvathout of gebruikte eikenblokjes.
8
Whisky – eindproduct
Vergelijk de ongerijpte new make met gerijpte single malt whisky.
Laat deelnemers verschillen in aroma en smaak herkennen.
2. Boodschappenlijst voor 20 personen
Granen, mout en vergisting
| Ingrediënt | Hoeveelheid | Doel |
|---|---|---|
| Ongemoute gerst | 250 g | Stap 1: grondstof |
| Ongeturfde whiskymout | 3 kg | Stap 2–5; ruim voldoende voor monsters en voorbereiding |
| Geturfde whiskymout | 1 kg | Vergelijking van turfrookinvloed |
| Whisky-/brouwersgist | 1 zakje | Voor een voorbereid vergistingsmonster |
| Schoon water | Circa 3 liter | Voor een kleine wortdemonstratie |
Spirit, vat en proeverij
| Product | Hoeveelheid | Doel |
|---|---|---|
| New make spirit (gekocht) | 20 cl | Stap 6; 5 ml per deelnemer is 100 ml totaal |
| Gebruikt bourbonvathout | 100 g | Stap 7 |
| Gebruikt sherryvathout | 100 g | Vergelijking vattypen |
| Eventueel een echte eiken duig | 1 stuk | Visueel presentatiestuk |
| Gerijpte single malt whisky | 1 fles van 70 cl | Proeverij; 15 ml per persoon vraagt 300 ml |
Presentatiemateriaal
| Materiaal | Hoeveelheid |
|---|---|
| Transparante flesjes van 100–250 ml | 10–12 stuks |
| Kleine potjes voor droge mout en gerst | 4 stuks |
| Proefglazen | 20 stuks |
| Etiketten of kaartjes | 1 set / 8 stappen |
| Kleine trechter en pipetten | 1 trechter, 5 pipetten |
| Presentatieplank of kist | 1 stuk, optioneel |
3. Webshops om te bekijken
- Tas Boomkwekerij – mout
- Brouwmaatje – distilleermout en geturfde mout
- Brouwstore – brouwingrediënten
- Brouwkelder – gist en brouwbenodigdheden
- Dramtime – new make spirit
- 't Bockje – Vossenberg new make
- KegLand EU – eikenhout en vathoutblokjes
- Kookwinkel – gebruikt whiskyvathout
- Puurmaken – kleine glazen flesjes
Webshoplinks en genoemde hoeveelheden zijn bedoeld als startpunt. Controleer actuele voorraad, verpakkingsgrootte, geschiktheid en prijzen vóór bestellen.
4. Hoeveelheden tijdens de proeverij
| Onderdeel | Hoeveelheid per persoon | Totaal voor 20 |
|---|---|---|
| Gerst en mout | Bekijken en ruiken | Monsters om rond te laten gaan |
| Wort | Ruiken | Circa 500 ml |
| Wash | Ruiken | Circa 500 ml |
| New make | 5 ml | 100 ml |
| Gerijpte whisky | 15 ml | 300 ml |
| Vathout | Bekijken en ruiken | Circa 200 g |
5. Draaiboek: 45–60 minuten
| Tijd | Onderdeel |
|---|---|
| 0–5 min | Introductie: wat is whisky? |
| 5–12 min | Gerst, mouten en turf |
| 12–18 min | Schroten en maischen |
| 18–25 min | Vergisting: wort naar wash |
| 25–35 min | Distillatie en new make |
| 35–45 min | Vatrijping en invloed van eikenhout |
| 45–60 min | Vergelijkende whiskyproeverij |
6. Afvinkbare boodschappenlijst
Vink af wat je hebt gekocht. De voortgang wordt in deze browser bewaard.
7. Veiligheid en wettelijke aandachtspunten
Niet zelf distilleren voor deze demonstratie. Gebruik een legaal aangeschafte new make spirit. Het bezit en gebruik van distilleerapparatuur en het distilleren van sterke drank zijn in Nederland aan regels en vergunningen gebonden.
Gebruik wort en wash als kijk- en ruikmonsters, niet als proefdrank. Bewaar vergistingsmonsters gekoeld en kort, in geschikte, duidelijk gelabelde verpakkingen. Sluit actieve vergisting nooit luchtdicht af: daarbij ontstaat koolzuurgas. Houd alcohol buiten bereik van minderjarigen en schenk verantwoord.
8. Begroting
| Onderdeel | Indicatie |
|---|---|
| Mout en gerst | €17–30 |
| Gist | €5 |
| New make spirit | €19–25 |
| Vathout | €10–20 |
| Flesjes en presentatiemateriaal | €30–45 |
| Gerijpte whisky | €30–50 |
| Totaal indicatief | €111–175 |
Bedragen zijn ramingen, geen live offertes. Verzendkosten en eventuele extra benodigdheden kunnen het totaal verhogen.